Natuurlijk moeten we ‘samen’ de virusuitbraak bestrijden. Maar het kabinet moet veel meer voorop lopen dan nu, stelt strategieconsultant Michael Blok, lid van Containment Nu! (een actiegroep voor het indammen van corona).

Door Michael Blok - 25 juli 2020

Na maanden van neergang stijgen de corona-infecties de afgelopen week weer. Het kabinet kondigt voorlopig geen nieuwe controlemaatregelen aan, maar roept de bevolking wel op zich beter aan de regels te gaan houden: we moeten goed afstand van elkaar houden en thuisblijven en testen als we klachten hebben die bij Covid-19 horen. De slogan van het kabinet is dat we het virus samen moeten bestrijden. Dat gaat als we zo doorgaan niet lukken, is de waarschuwing vanuit de Kamer en de ministersploeg.

Burgers zijn inderdaad verantwoordelijk voor hun eigen gedrag, maar de verantwoordelijkheden in een pandemie liggen toch vooral bij de overheid. Dit geldt voor gezondheidszorg (zieke mensen behandelen) maar ook voor de publieke gezondheid (verspreiding van het virus tegengaan).

Wettelijke verantwoordelijkheid

Het betreft ook een wettelijke verantwoordelijkheid, bijvoorbeeld de plicht om (mogelijk) geïnfecteerde mensen te testen, traceren en isoleren. Maar Nederland test ondanks een opschaling in mei nog steeds beperkt, traceert oppervlakkig en isoleert vrijwillig. Landen als Duitsland, Denemarken en Schotland pakken dat juist zeer grondig aan, en daar blijft een opleving nu uit.

Het is ook gewoon veel gemakkelijker als de overheid haar verantwoordelijkheid in de pandemie echt serieus neemt. Er zijn nu initiatieven van lokale ondernemers om maskers in winkels verplicht te maken, maar in de vele landen waar de overheid er gewoon een regel van maakt, gaat dit veel sneller en makkelijker. En met succes: onderzoek en praktijk tonen aan dat maskers een heel belangrijk middel zijn om het virus af te remmen. In Nederland heeft de overheid het helaas eerder moeilijk gemaakt maskers te dragen, door ze als ‘schijnveilig’ af te schilderen.

De overheid heeft ook een verantwoordelijkheid voor heldere communicatie over de verwachtingen van burgers. Toen premier Rutte recent nog stelde ‘het virus is onder controle’ en ‘de eerste golf is voorbij’, verdween bezorgdheid over de pandemie al gauw. Mensen houden niet graag afstand, en ook testen en quarantaine zijn niet aantrekkelijk. Waarom al die moeite doen als je verteld wordt dat infectierisico bijna afwezig is?

Er is niet veel tijd meer om een nieuwe periode van chaos te voorkomen. Het kabinet heeft gelijk als het zegt dat we dat als maatschappij samen moeten doen. Maar de overheid wel meer dan de burgers, en duidelijk meer dan nu.