Beste burgemeester, geachte heer Aboutaleb,

Ik schrijf u aan in uw hoedanigheid van enerzijds burgemeester, en anderzijds in uw hoedanigheid van voorzitter van de veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond. Om te beginnen wil ik graag mijn waardering uitspreken voor uw harde werken, en hoop ik dat ik een beroep mag doen op uw schaarse tijd. Ik ben een betrokken inwoner van en ondernemer in Rotterdam, en ik heb grote zorgen om de publieke gezondheid van onze woonplaats.

Deze open brief werd op 12 mei 2020 per e-mail door Rotterdammer Jaap Stronks (verbonden aan Containment Nu!) verzonden aan burgemeester A. Aboutaleb.

Indammen met testen & traceren moest wel erg snel worden opgegeven
Indammen met testen & traceren moest wel erg snel worden opgegeven

Het zal u bekend zijn dat de Nederlandse overheid op advies van RIVM en het Outbreak Management Team (OMT) in Nederland heeft gekozen voor een strategie van 'maximale controle' ofwel 'gecontroleerde verspreiding' van het coronavirus, dat aanvankelijk werd geacht vooral gevaarlijk te zijn voor ouderen en mensen met een kwetsbare gezondheid. Aanvankelijk werd deze strategiekeuze gemotiveerd met de uitleg dat hiermee geleidelijk aan groepsimmuniteit kon worden opgebouwd waarmee kwetsbare mensen beschermd zouden kunnen worden.

Deze strategie werd gekozen nadat een eerste golf infecties, door terugkerende wintersporters (bron screenshot: Parool, red.) en het niet afgelasten van carnavalsfeesten, te omvangrijk zou zijn om nog te onderdrukken met een 'containment'-strategie van testen en bron- en contactonderzoek door GGD's.

Bron: Washington Post

Ik schrijf u aan omdat er sindsdien meer bekend is geworden over het karakter van het virus. Met 20 procent van de kennis moest destijds 100% van de besluiten worden genomen, en vergissen is menselijk.

De inschatting dat het een 'griepachtig' virus zou betreffen bleek onjuist: morbiditeit en sterfte waren hoger dan verwacht (en hoger dan officiële cijfers aangeven) en ook jongere mensen kunnen aan het virus komen te overlijden, of houden chronische ziekteverschijnselen. De volledige impact van het virus op de volksgezondheid is nog onbekend: zo zijn er ook tekenen dat de ziekte van Kawasaki die kinderen treft, mogelijk in verband staat met het coronavirus.

Ondertussen is gebleken dat slechts 3% van de Nederlanders antilichamen in het bloed heeft en dus besmet is geweest in enige mate, en ook mogelijk enige mate van (waarschijnlijk echter beperkte en kortdurende) immuniteit heeft. Er is internationale consensus over het feit dat 'groepsimmuniteit' bij coronavirussen en zeker ook bij COVID-19 geen relevante overweging kan zijn. De consensus is ook dat het indammen en steeds terugdringen en najagen van virusinfecties de beste – en enige mogelijke – aanpak is.

Bert Slagter vertelde bij OP1 wat een containment- of indammen-strategie inhoudt - de aanpak die alle landen hanteren die meer succes hebben met het terugdringen van Corona, van Zuid-Korea tot Nieuw-Zeeland tot Griekenland tot Noorwegen. Voor meer informatie over deze aanpak, zie endcoronavirus.org.

Sterfte per 1 miljoen inwoners: Zuid-Korea (groen) en Nederland (geel). Ook een klein uitbraakje in ZK leidt tot relatief weinig schade.
Sterfte per 1 miljoen inwoners: Zuid-Korea (groen) en Nederland (geel). Ook een klein uitbraakje in ZK leidt tot relatief weinig schade.

Hoewel er altijd een kans bestaat op nieuwe uitbraken die weer opgespoord en ingedamd moeten worden, blijkt dat voorlopig toch de beste strategie, die leidt tot veel minder sterfte en ziekte, en in combinatie met grootschalig mondkapjesgebruik ook snellere versoepelingen van beperkende maatregelen mogelijk maakt.

Ondertussen hebben andere landen expliciet gekozen voor een containment-strategie, die ook ná een ongecontroleerde uitbraak nog een optie is. Een snel ingezette, strengere lockdown die echter kortdurend is, kan immers gebruikt worden om de exponentiële groei om te buigen in exponentiële krimp, waardoor er snel weer zicht komt op de infecties, en deze bovendien op een niveau komen waarmee traditionele, vertrouwde epidemiologische bestrijdingsinstrumenten zoals met name bron- en contactonderzoek weer gehanteerd kunnen worden.

De meeste landen hebben hier op ingezet, van Griekenland tot Singapore en van Nieuw-Zeeland tot Duitsland. Het principe is: het aantal infecties kan voorlopig misschien niet helemaal verdwijnen, maar wel telkens tot nul worden teruggebracht. Elke infectie kan worden nagejaagd, opgespoord en geïsoleerd.

In Nederland is tot op heden niet hierop ingezet. Er is met deze 3% bij lange na geen sprake van groepsimmuniteit die impact heeft op de verspreidingsgraad. Belangrijker is echter: er is nog altijd niet teruggekomen op de strategie van geleidelijke verspreiding, die zowel in het politieke als publieke debat nog nauwelijks is bevraagd.

Pas in de afgelopen week is die vraag gesteld door onder meer Nieuwsuur en enkele Kamerleden – onder meer doordat betrokken burgers als ikzelf daar de afgelopen zeven weken onophoudelijk om hebben gevraagd, via sociale media maar vooral ook achter de schermen, ook specifiek persoonlijk aan de weinige redacties en Kamerleden die deze vraag recent pas wilden stellen.

aantal contactonderzoekers per 100.000 inwoners
Bron: twitter.com/coronawatchnl

U zult weten dat de Nederlandse GGD's weliswaar in staat zijn om snel op te schalen om grootschalig bron- en contactonderzoek te doen, maar nog geen volledig groen licht hebben gekregen om dit te doen. Bovendien wordt door het kabinet aangestuurd op een veel beperktere vorm van bron- en contactonderzoek, waarbij slechts een paar uur per besmetting wordt uitgetrokken, in plaats van tientallen uren.

Bovendien is zelfs deze capaciteitsopschaling (die pas na enige publieke en politieke druk op gang komt) nog niet op orde, op het moment dat we alweer met het 'opengooien' van de samenleving zijn begonnen. Het aantal bron- en contactonderzoekers per 100.000 inwoners bedraagt in Nederland gemiddeld 4,4, waar dit in Duitsland wordt uitgebreid naar 25, Oostenrijk naar naar 16, Australië naar 28. Met 84, 68, 28 doden per miljoen inwoners hebben deze landen ook een sterftecijfer dat een veel lager is dan het onze: 298, waarbij Nederland ook nog eens de grootste oversterfte heeft.

Zoals ook door deskundigen zoals Arnold Bosman betoogd, is de voor Nederland voorziene BCO-capaciteit ontoereikend om een realistische poging tot 'containment' te kunnen doen. Dit is niet verwonderlijk, aangezien kabinetsleden zijn blijven herhalen dat de huidige strategie er een van geleidelijke verspreiding is.

Ik begrijp dat u niet gaat over de algemene strategie van de overheid of de adviezen van het OMT, maar ik wil desalniettemin in dit schrijven niet onvermeld laten dat ik er niet van overtuigd ben dat een containment-strategie in Nederland onmogelijk zou zijn. We zijn dan wel een 'open samenleving', maar dat is eerder een pleidooi om juist tot containment over te gaan: zolang hier een virus rondwaart, zullen we niet welkom zijn in landen die het virus hebben ingedamd.

Het hoofd infectieziektenbestrijding van het RIVM, Jaap van Dissel, heeft aangevoerd dat in Nederland de testcapaciteit zou ontbreken voor containment, maar dat lijkt een gelegenheidsargument ter legitimatie van de reeds ingezette mitigatie-strategie.

Gebrek aan testcapaciteit verhindert andere landen niet om containment te proberen, en het was evenmin gebrek aan testcapaciteit die verpleeghuizen belette om personeel te testen – het bleken RIVM-protocollen te zijn die dat verhinderden.

Overigens gold dat ook al voor terugkerende wintersporters: er wordt nu eenmaal maar mondjesmaat getest. Presymptomatische verspreiding – wat in andere landen als een gegeven wordt beschouwd, zelfs verantwoordelijk voor een merendeel van de besmettingen – werd en wordt in Nederland niet als factor van betekenis gezien, terwijl het juist een van de belangrijkste manieren is waarop tranmissie plaatsvindt.

Het is echter moeilijk om in te schatten wat de waarde is van de gegeven adviezen. Zo is er wetenschappelijk bewijs te vinden die het gebruik van mondkapjes ondersteunen of afwijzen; sluitend bewijs is er (nog) niet. Maar als de strategie er een van geleidelijke verspreiding is, omdat het niet mogelijk wordt geacht het virus te stoppen, dan is het niet raar dat geldt 'bij twijfel, laat maar zitten', in plaats van 'bij twijfel, zeker proberen, want alle beetjes helpen'.

Ik schrijf u hoofdzakelijk aan omdat u als voorzitter van de veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond verantwoordelijk bent voor het beleid aangaande publieke gezondheid. Het kost mij moeite om dit diplomatieker te formuleren, maar het komt hier op neer:

Aangezien de rijksoverheid heeft gekozen voor een strategie die een dodelijk virus geleidelijk laat verspreiden over de regio waarvoor u verantwoordelijk bent, en wordt nagelaten om de randvoorwaarden te scheppen om met onder meer testcapaciteit en Bron- en Contactonderzoek dit virus juist te kunnen indammen, bent u bereid uw verantwoordelijkheid te nemen en deze randvoorwaarden wel te scheppen – bij voorbeeld, door de BCO-capaciteit bij GGD's op te schalen naar een niveau dat vergelijkbaar is met Duitsland?

Een aanvullende vraag:

De versoepeling van maatregelen, zoals de heropening van scholen en andere sectoren zoals kappers, is aangekondigd met een hard tijdspad, zonder dat er vooraf harde criteria worden gesteld aan bijvoorbeeld het aantal infecties en de reproductiefactor. Bent u bereid een lokaal/regionaal beleid te voeren over deze zaken, ook omdat een geregionaliseerde aanpak wellicht verstandiger is bij een pandemie die zich niet in gelijke mate over regio's verspreidt?

Ik vraag u om deze zaken ernstig in overweging te nemen. Ik kan mij voorstellen dat de handelswijze die nu nodig is niet in overeenstemming kan zijn met gebruikelijke werkwijzen en protocollen, maar het komt ook niet vaak voor dat we een regering hebben die niet eerst alle mogelijke middelen om een dodelijk virus in te dammen wil benutten, vooraleer het kiest voor de doelbewuste verspreiding ervan in Rotterdam en elders, die leidt tot een directe bedreiging voor iedereen in deze regio, vandaag en morgen.

Alles overziend, inclusief vele gesprekken achter de schermen met journalisten, deskundigen, epidemiologen en Kamerleden, kom ik tot de conclusie dat de overheid nog altijd van plan is een dodelijk virus zich over de bevolking te laten verspreiden, ondanks het feit dat de mogelijkheden tot indammen niet zijn uitgeput.

Dit leidt ertoe dat ik niet langer erop kan vertrouwen dat de rijksoverheid, althans met de nu gekozen strategie waarop nog is teruggekomen, het beste voorheeft met onze gezondheid. Dat is een analyse die nuchter is gemaakt, maar die mij emotioneel maakt wanneer ik het opschrijf.

Ik vraag u dan ook om alles te doen wat in uw macht ligt om ons, inwoners van de regio Rotterdam-Rijnmond, in bescherming te nemen. Tegen virussen, en tegen overheidsbeleid dat op verkeerde gronden is gekozen, en klaarblijkelijk niet wordt gecorrigeerd.

Ik verneem graag van u, schriftelijk of telefonisch, en wens u sterkte en wijsheid in uw werkzaamheden in het algemeen, en de bestrijding van deze pandemie in het bijzonder.

Met vriendelijke groet,

Jaap Stronks